• 022-24167549
  • mahabamboofoundation@gmail.com

Bamboo Species in Maharashtra

महाराष्ट्रातील ठळक बांबूच्या प्रजाती

1. Dendrocalamus strictus

स्थानिक नाव: लाठी बांबू (मराठी: मानवेल; हिंदी: बांस खुर्द)

उंची: ८–१६ मीटर

व्यास: २.५–८ से.मी.

पेरांमधील अंतर: ३०–४५ से.मी.

पेराची जाडी: ०.५–२ से.मी.

फुलोरा चक्र: २५–४५ वर्षे

पुनरुत्पादन: बियापासून, शाकीय पद्धतीने, ऊती संवर्धनाने

लागवड अंतर: ४ × ६ मीटर

आढळस्थान: महाराष्ट्र, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, ओडिशा

उपयोग: ही मध्यम प्रकारची प्रजाती असून कमी पाण्यातही सहज वाढते. पोलिस विभागात दांड्यासाठी मोठ्या प्रमाणात वापरली जाते. तसेच शेती, फर्निचर, बास्केटरी आणि बांधकामात उपयोगी.

2. Bambusa balcooa

स्थानिक नाव: भीमा बांबू

उंची: १६–२३ मीटर

व्यास: ८–१५ से.मी.

पेरांमधील अंतर: २०–४५ से.मी.

पेराची जाडी: १.९–२.५ से.मी.

फुलोरा चक्र: ३०–४५ वर्षे

पुनरुत्पादन: शाकीय पद्धतीने, ऊती संवर्धनाने

लागवड अंतर: ५ × ६ मीटर

आढळस्थान: उत्तर-पूर्व भारत, नागालँड, बिहार

उपयोग: अत्यंत मजबूत असल्यामुळे बांधकाम, स्कॅफोल्डिंग, शिड्या, पेपर उद्योग, हस्तकला व अगरबत्ती निर्मितीत वापर.

3. Bambusa nutans

स्थानिक नाव: माला बांबू

उंची: १५–२० मीटर

व्यास: ५–१० से.मी.

पेरांमधील अंतर: २५–४५ से.मी.

पेराची जाडी: १–१.५ से.मी.

फुलोरा चक्र: ३५ वर्षे

लागवड अंतर: ५ × ६ मीटर

उपयोग: सरळ वाढणारा असल्यामुळे बांधकाम, पेपर उद्योग, शेतीची साधने, बास्केटरी आणि सजावटीच्या वस्तूंसाठी उपयोग.

4. Bambusa polymorpha

स्थानिक नाव: नारंगी बांबू

उंची: १६–२५ मीटर

व्यास: ८–१५ से.मी.

फुलोरा चक्र: ५५–६० वर्षे

उपयोग: बांधकामासाठी योग्य, कोंब खाण्यायोग्य (गोड व स्वादिष्ट), अगरबत्ती व लाकडी कामासाठी उपयोग.

5. Bambusa tulda

स्थानिक नाव: देव बांबू, पेका

उंची: १५–२० मीटर

व्यास: ५–१० से.मी.

उपयोग: अगरबत्ती उद्योगात मोठ्या प्रमाणावर वापर. चटई, टोपल्या, हस्तकला व बांधकामासाठी उपयोग. काही ठिकाणी धार्मिक उपयोग.

6. Bambusa vulgaris

स्थानिक नाव: सुंदर बांबू

उंची: ८–२० मीटर

उपयोग: बाग सजावटीसाठी प्रसिद्ध. हस्तकला, टोपी बनवणे, कागद उद्योग व औषधी उपयोग.

7. Dendrocalamus brandisii

स्थानिक नाव: ब्रांडिसी

उंची: १९–३३ मीटर

उपयोग: मोठा बांबू असल्यामुळे बांधकाम, बास्केटरी व खाद्य कोंबांसाठी उपयोग.

8. Dendrocalamus giganteus

स्थानिक नाव: जायंट बांबू

उंची: ३०–३४ मीटर

उपयोग: जगातील सर्वात मोठ्या बांबूंपैकी एक. जहाजबांधणी, खांब, मोठे बांधकाम व खाद्य कोंबांसाठी उपयोग.

9. Bambusa bambos

स्थानिक नाव: काटांग

उंची: २०–२५ मीटर

उपयोग: काटेरी असल्यामुळे कुंपण, फर्निचर, बाण, बांधकाम, बासरी व खाद्य कोंबासाठी उपयोग.

10. Dendrocalamus stocksii

स्थानिक नाव: माणगा

उंची: १०–२० मीटर

उपयोग: टोपल्या, घरबांधणी, अगरबत्ती, हस्तकला व बास्केटरीमध्ये वापर.

11. Dendrocalamus longispathus

स्थानिक नाव: रूपई

उपयोग: लाकूड, landscaping, टूथपिक्स, टोपल्या तयार करण्यासाठी वापर.

12. Dendrocalamus hamiltonii

स्थानिक नाव: ड्रॉपिंग बांबू

उपयोग: बांधकामासाठी मोठ्या प्रमाणात वापर. कोंब खाण्यायोग्य.

13. Dendrocalamus asper

स्थानिक नाव: गोड बांबू

उंची: २०–२५ मीटर

उपयोग: खांब, पेपर उद्योग, खाद्य कोंबांसाठी उपयोग.

निष्कर्ष (संक्षेप)

महाराष्ट्रात विविध प्रकारचे बांबू आढळतात आणि त्यांचा उपयोग:

  • बांधकाम
  • शेती
  • हस्तकला
  • अगरबत्ती उद्योग
  • फर्निचर
  • खाद्य व औषधी उपयोग